Rewolucja
From Metapedia
Rewolucja (łac. revolutio, przewrót) - to gwałtowna przemiana radykalnie zrywająca z przeszłością. Pojęcia tego używa się w języku potocznym dla opisania zjawiska politycznego („rewolucja polityczna”); społecznego, wiążącego się z gwałtowną modernizacją lub industrializacją („rewolucja społeczna”, „rewolucja przemysłowa”, „rewolucja naukowa”); religijnego („rewolucja religijna”) lub kulturalnego („rewolucja kulturalna”). W ścisłym, naukowym znaczeniu rewolucja ma jednak charakter polityczno-prawny i oznacza gwałtowną zmianę społeczną i polityczną, charakteryzującą się łamaniem prawa i nielegalnym obaleniem dotychczas istniejącego systemu politycznego w celu zastąpienia go innym.
Określenie „rewolucja” – na określenie procesów politycznych - występuje generalnie w dwóch znaczeniach:
- Jako synonim pozaprawnej i radykalnej zmiany politycznej bez względu jaki by ona miała charakter
- Jako synonim zdobycia władzy przez ugrupowania lewicowe kosztem tradycyjnych struktur władzy
W znaczeniu pierwszym, pojęcie „rewolucji” ma charakter sytuacyjny. Rewolucjonistą jest ten, kto obala istniejący system polityczny, a kontrrewolucjonistą (kontrrewolucja) jest jego przeciwnik, który systemu tego broni lub, jeśli dany system został już obalony, chce go przywrócić. W tym rozumieniu, można mówić o rewolucji i kontrrewolucji już w starożytnej Grecji, choć w ścisłym znaczeniu nie jest to stwierdzenie poprawne, gdyż pojęcie to jest późniejsze. Historycy piszą jednak często o „rewolucji demokratycznej” w Grecji, rozumiejąc przez to szereg zbrojnych buntów (gr. stasis, wojna domowa) mających na celu obalenie tradycyjnych rządów arystokratycznych i ustanowienie ustrojów ludowych (demokratycznych). W stosunku do starożytnego Rzymu, używane jest określenie „rewolucji Grakhów” na oznaczenie próby ludowego buntu (133 p.n.e.) mającego na celu redystrybucję własności ziemskiej należącej do najzamożniejszych rodów pośród spauperyzowanych rolników.
Spis treści |
[edytuj] Rewolucje nowożytne
W zasadzie jednak terminu „rewolucja” używa się na opisanie zjawisk typowych dla świata polityki nowożytnej. Rewolucje, w takim rozumieniu jaki dziś uważamy za modelowe, łączą się z nowoczesnymi wielkimi miastami, gdzie mają miejsce konflikty pomiędzy licznymi grupami społecznymi, które są rozwiązywane w postaci siłowej. W tym znaczeniu, pierwsze rewolucje nowożytne mają miejsce w większych ośrodkach miejskich północnych Włoch pod koniec średniowiecza. W skali ogólnokrajowej, pierwszą rewolucją jest dopiero rewolucja angielska (1640-1660), będąca pozaprawną a zarazem całkowitą (dotyczącą całego systemu politycznego) i radykalną (co do metod i szybkości procesu historycznego) przemianą w skali całego państwa. W XVII wieku na wyspach brytyjskich mamy w istocie do czynienia z dwoma rewolucjami: pierwszą, która doprowadza do zniesienia monarchii (1640-1660) i drugą, zakończoną jej restauracją (tzw. rewolucja chwalebna, 1688-1689). Tę ostatnią dziś nazywamy zwykle mianem „kontrrewolucji”, jednak w XVII wieku obalenie ustroju wyrosłego z rewolucji politycznej także zwano jeszcze mianem „rewolucji”. Nieostrość terminu „rewolucja” widzimy także w wojnie o niepodległość Stanów Zjednoczonych (1775-1783), którą zwano popularnie, w czasie jej trwania, „rewolucją amerykańską”. Terminem „rewolucja” określano często także powstanie kościuszkowskie (1794). Oznacza to, iż jeszcze pod koniec XVIII stulecia nie istnieje jasny podział radykalnych zjawisk politycznych na rewolucje (obalające system polityczny) i powstania narodowe. Radykalny i pozaprawny charakter obydwu zjawisk powodował, że wspólnie określano je wtenczas mianem „rewolucji”. W dzisiejszym języku prawno-politycznym powstań narodowych nie określamy tym terminem, choć są one formą rewolucji politycznej.
[edytuj] Rewolucja francuska
Dla rozumienia terminu „rewolucja” istotne znaczenie ma rewolucja francuska (1789-1815), która przekroczyła granice jednego kraju i rozlała się po całej Europie, a nawet świecie. W potocznej świadomości – która w szybkim czasie stała się także udziałem naukowców – „rewolucję” utożsamiono z pewnym zestawem idei, które patronowały rewolucji francuskiej i które to idee francuscy rewolucjoniści roznieśli po całej Europie. Od tego czasu termin „rewolucja” zaczyna tracić swój doktrynalnie neutralny charakter, czyli znaczenie sytuacyjne. Rewolucja przestaje być radykalną i pozaprawną przemianą polityczną w jakimkolwiek kierunku i wedle jakichkolwiek idei, zmieniając swoje znaczenie na radykalną i pozaprawną przemianę tradycyjnego systemu politycznego na taki, który opiera się na ideologiach wywodzących się z rewolucji francuskiej. Świadectwem tej przemiany terminologicznej jest pojawienie się i spopularyzowanie terminu „kontrrewolucja” będącego desygnatem rewolucji skierowanej na pozaprawne i radykalne unicestwienie świata politycznego i społecznego wyrosłego z rewolucji francuskiej. To nowe znaczenie terminu „rewolucja” widać też z kontekstu w jakim zaczęto go używać, gdyż pisząc o „rewolucji” (w języku polskim akcentuje się to częstokroć poprzez pisanie tego słowa przez duże „R”) i nie dodając żadnego przymiotnika, mamy na myśli właśnie rewolucję francuską. W przypadku wszystkich innych rewolucji, aby określić o którą nam chodzi, przymiotnik taki zawsze dodajemy (np. lutowa, bolszewicka, angielska)
Od czasu rewolucji francuskiej, termin „rewolucja” nabiera więc dwóch znaczeń. Po pierwsze, używany jest w znaczeniu tradycyjnym jako określenie dla wszelkiej radykalnej i pozaprawnej zmiany polityczno-społecznej; po drugie, w znaczeniu ideologicznym, jako zmiana polityczna wedle idei wyrosłych z rewolucji francuskiej. Czasami mówimy nawet o „ideologii rewolucji”, rozumiejąc przez to ideologię rewolucji roku 1789. W XIX i XX wieku znajdziemy wprawdzie ruchy polityczne, które nie odwoływały się do idei rewolucji francuskiej, a które samookreślały się jako rewolucyjne i głosiły przeprowadzenie „rewolucji” ( konserwatywna rewolucja; narodowa rewolucja; rewolucja faszystowska), jednak stopniowo coraz rzadziej używano tego terminu w tym znaczeniu, gdyż termin „rewolucja” został zmonopolizowany przez ugrupowania i ideologie lewicowe. Ostatnim nielewicowym ustrojem politycznym, który określał się jako „rewolucyjny” była Hiszpania Franco, gdzie własną „rewolucyjność” rozumiano jako siłowe i pozaprawne zdobycie władzy w wyniku wojny domowej lat 1936-1939.
[edytuj] Rewolucje "faszyzmu"
Generalnie jednak termin „rewolucja” zaczyna być coraz częściej łączony z konkretnymi ideologiami, które mają swoje źródła w rewolucji francuskiej. Dla upowszechnienia tej zbitki największe zasługi miał marksizm, który prorokował przyszłą rewolucję proletariacką. Wizja tej rewolucji przyszłości na stałe doprowadziła do utożsamienia tego terminu z ideami lewicowymi i to do tego stopnia, że wizja rewolucji, która głosiłaby idee prawicowe (np. rewolucja konserwatywna) zaczęła być postrzegana jako wewnętrzna sprzeczność terminologiczna. Świadczy o tym także – pojawiający się dosyć często w refleksji faszystowskiej – problem odebrania lewicy „monopolu” na słowo „rewolucja”. Marksizm jest także odpowiedzialny za upowszechnienie przekonania, że rewolucja ma dwie fazy: liberalną (burżuazyjną – rewolucja polityczna) i socjalistyczną (proletariacką - rewolucja socjalna). Fakt ten dostrzegali co prawda politycy i myśliciele konserwatywni i liberalni, jednak marksizm zbudował naukową, socjologiczną teorię procesu rewolucyjnego, opartą na tezie, że świat feudalny został zburzony w roku 1789 w wyniku rewolucji liberalnej, a sam zostanie unicestwiony przez przyszłą rewolucję socjalistyczną. Mimo że ta futurystyczna wizja nie sprawdziła się, to marksistowskie utożsamienie rewolucji z ideologią skrajnej lewicy niezwykle głęboko wniknęło w naszą świadomość.
[edytuj] Rewolucje "demokracji"
Pewną zmianę znaczenia terminu „rewolucja” przyniosły przemiany demokratyczne w krajach komunistycznych. Zaczęto wtenczas używać takich terminów jak „rewolucja Solidarności”, „rewolucja aksamitna”, a w ostatnim czasie terminem „rewolucja” określano także zdobycie władzy przez demokratyczną opozycję na Ukrainie („rewolucja pomarańczowa”). Oznacza to, że po upadku marksizmu, termin ten w pewnej mierze odzyskuje swoje pierwotne znaczenie, czyli gwałtowną przemianę polityczną, choć w języku medialnym zatraca element prawny, jakim jest nielegalność tej przemiany, gdyż objęcie władzy przez opozycję w Polsce lub na Ukrainie odbyło się w zgodzie z obowiązującym prawem. Pod koniec XX wieku pojawiło się także, choć incydentalnie, powtórnie rozumienie tego terminu na oznaczenie zdobycia władzy przez siły zdecydowanie przeciwne lewicy. W tym znaczeniu mówi się np. o rewolucji islamskiej w Iranie (1979).
W świadomości potocznej termin „rewolucja” jest jednak trwale związany z ideologiami lewicowymi. Jest to zjawisko naturalne, biorąc pod uwagę, iż zdecydowana większość historycznych rewolucji czasów nowożytnych odbyła się pod sztandarami lewicowych ideologii, a dla ruchów im przeciwnych upowszechnił się termin „kontrrewolucja”. Świadczy o tym fakt, że o ile termin „rewolucja” może być stosowany na określenie jakiejkolwiek gwałtownej zmiany politycznej, to już pochodzący z tego samego źródłosłowu termin „rewolucjonista” jednoznacznie kojarzy się z wyznawcą ideologii lewicowej.
| Autor |
|---|
| Adam Wielomski |
[edytuj] Bibliografia
- F. Guizot: Histoire de la Révolution d'Angletterre depuis l'avenement de Charles Ier jusqu'a sa mort. T. I-II. Paris 1846
- Monk: chute de la république et rétablissement de la monarchie en Angleterre, en 1660: étude historique. Bruxelles 1851
- J. Scott: Europe in revolution. Boston 1945
- I. Koberdowa, J. Janicki, J. Pawłowicz (red.): Leninowska teoria rewolucji: historia i współczesność. Warszawa 1977; *M. Waldenberg: Rewolucja i państwo w myśli politycznej W. Lenina. Warszawa 1978
- J. Krejci: Great revolutions compared: the search for a theory. New York 1983
- J. Dul: Rewolucja Chomeiniego. Warszawa 1990
- K. Griewanck: Der neuzeitliche Revolutionsbegriff : Entstehung und Entwicklung. Frankfurt am Main 1992
- M. Poradowski: Dziedzictwo rewolucji francuskiej. Wrocław 2001
- P. Corrêa de Oliveira: Rewolucja i Kontrrewolucja. Kraków 2001
- H. Arendt: O rewolucji. Warszawa 2003
- J. Bogucki: Anatomia rewolucji. Ostrołęka 2003
