Alkibiades

From Metapedia

ALKIBIADES z ATEN [Alkibiádes ho Athenaios], zlat. Alcybiades (ur. 451/50 – zm. 404 przed Chr. w Daskylejonie /Azja Mniejsza/) – ateński wódz i polityk.

A. był potomkiem jednego z najznakomitszych rodów ateńskich (eupatrydów) Alkmeonidów; spokrewniony z → Peryklesem, wychowywał się w jego domu. W życiu polit. zaczął brać udział w drugiej fazie wojny peloponeskiej, po zawarciu (421) pokoju Nikiasza; stanął wówczas na czele partii wojennej, dążącej do wznowienia wojny ze Spartą; 418 zorganizował antyspart. koalicję z Argos, Elis i Mantineą; w porozumieniu ze swoim przeciwnikiem Nikiaszem doprowadził (417) do ostracyzmowania radykalnego demagoga Hyperbolosa (był to ostatni w historii Aten przypadek ostracyzmu). Jako strateg 417-416 zaatakował i zniszczył neutralne Melos; 415 został wybrany jednym z trzech dowódców wyprawy na Sycylię, której wcześniej był głównym propagatorem; niedługo przed (katastrofalną dla floty ateńskiej) wyprawą oskarżono go o świętokradcze parodiowanie misteriów eleuzyńskich, skojarzone ze sprawą profanacji herm (posągów Hermesa) stojących na ulicach Aten; oskarżony o udział w rozbiciu herm, wyśmiewanie misteriów i dążenie do obalenia demokracji, A. nie chciał wyruszyć na wyprawę przed zakończeniem procesu, lecz jego przeciwnicy, pragnąć zebrać więcej materiału dowodowego, doprowadzili do wydania uchwały zmuszającej go do wyjazdu; zaocznie skazany na śmierć i konfiskatę majątku, zbiegł z Sycylii i przeszedł na stronę Spartan, stając się ich doradcą w wojnie z Atenami; doprowadził także do antyateńskiego sojuszu Sparty z pers. satrapą Tissafernesem.

Skłóciwszy się ze Spartanami, rozpoczął starania o uzyskanie przebaczenia Ateńczyków i po przewrocie oligarchicznym w Atenach (411) został dowódcą floty na Samos, w której panowały nastroje prodemokr.; 410 odniósł zwycięstwo w bitwie morskiej pod Kyzikos; zrehabilitowany po restytuowaniu demokracji, powrócił triumfalnie 408 do Aten i został wybrany naczelnym wodzem. Ponownie popadł w niełaskę po utracie (407) przylądka Notion; schronił się w swojej posiadłości w Tracji, a po ostatecznej klęsce Aten (404) – na dworze satrapy pers. Farnabazosa w Daskylejonie; ten pod naciskiem spart. wodza Lizandra dozwolił go zgładzić.

A. był postacią kontrowersyjną: niezwykle urodziwy, utalentowany, doskonale wykształcony, obdarzony urokiem osobistym i darem wymowy, był jednocześnie człowiekiem zepsutym, rozpustnym (i homoseksualistą), niestałym, cynicznym, bezbożnym i nielojalnym wobec ojczyzny (acz do jego zdrady przyczyniła się zawistna wrogość politycznych przeciwników); mimo arystokr. pochodzenia, w polityce wiązał się raczej z demokratami, przychylniej patrzącymi na jego plany wojenne, powodowane w dużej mierze ambicją osobistą; dążąc do wojny, bez skrupułów wykorzystywał chciwość zysków u klas niższych oraz lekkomyślną brawurę młodych. Fakt, iż w młodości należał do kręgu przyjaciół i uczniów → Sokratesa (z którym walczył wspólnie w bitwach pod Potideją i Delion), posłużył jako pretekst do oskarżenia filozofa o demoralizację młodzieży.

Autor
Jacek Bartyzel