Agis IV

From Metapedia

AGIS IV (ur. ok. 260 – zm. 241 przed Chr.) – król Sparty z dynastii Eurypontydów 245-241.

Król A. był synem syn Eudamidasa II; objął tron w okresie osłabienia militarnego, polit. i społ. Sparty, gdy liczba spartiatów spadła do 700, z czego zaledwie 100 posiadało majątek dający zdolność do wykonywania pełni praw obywatelskich. A. wystąpił 243 z projektem przywrócenia trad. ustroju spart., którego prawodawcą był półlegendarny → Likurg; projekt ten obejmował powrót do agoge, czyli niezwykle surowego, skoszarowanego systemu wychowania fiz. wszystkich chłopców i mężczyzn – spartiatów od 7. do 29. roku życia, zwiększenie liczby spartiatów poprzez nadanie części periojków praw obywatelskich, przywrócenie podziału ziemi pomiędzy spartiatami na równe działki i obyczaju ich wspólnych posiłków oraz umorzenie długów.

Program A., poparty przez jego wpływowych członków rodziny: matkę (Agezystratę), babkę (Archidamię) i wuja (Agezylaosa) oraz przez żołnierzy, napotkał opór ze strony współpanującego z nim w spart. diarchii, bogatego króla Leonidasa II z dynastii Agiadów, geruzji (Rady Starszych) oraz (faktycznie rządzącego Spartą) kolegium eforów. Zrazu A. osiągnął przewagę, obalając eforów i wprowadzając nowych, przychylnych mu (na czele z Agezylaosem), którzy wygnali Leonidasa i umorzyli długi (skrypty dłużne spalono). Pozostałe reformy miały być przeprowadzone po zakończeniu wojny z Etolią, w której Sparta występowała jako sojusznik Związku Achajskiego. Niepowodzenie wyprawy zachwiało pozycją A.; do kraju wrócił na czele armii najemników Leonidas i dokonał przewrotu; A., który nie chciał rozpętać wojny domowej, schronił się w świątyni Ateny; mimo to schwytany i postawiony przed sądem eforów, po odmowie oświadczenia, że działał pod przymusem, został skazany na śmierć przez uduszenie; uduszono również jego matkę a babka została powieszona.

Od czasów rewolucji franc. i romantyzmu przedstawia się niekiedy A. w kontekście nowoż. demokratyzmu i egalitaryzmu, jako społ. reformatora (w literaturze pol. niedokończony dramat J. Słowackiego Agezylausz) czy wręcz rewolucjonistę działającego w imieniu „uciskanych mas” i przez nie popieranego; taka interpretacja jest czystą mistyfikacją ideol.; w rzeczywistości polit. ideał A. był par excellence tradycjonalist. i „reakcyjny”, a podjętą przez niego próbę przywrócenia dawnego ustroju można nazwać pierwszą w historii „rewolucją konserw.”.

Autor
Jacek Bartyzel