Agatokles

From Metapedia

AGATOKLES [Agathoklés] (ur. 361/60 – zm. 289 przed Chr.) – gr. wódz i polityk, od 317 lub 316 tyran Syrakuz, od 305 lub 304 samozwańczy król Sycylii.

A. był synem wygnańca z Region i wg tradycji pochodził z nizin społ. (miał być synem garncarza i przez jakiś czas samemu uprawiać ten zawód); 343 uzyskał obywatelstwo Syrakuz. Po wstąpieniu do armii ujawnił talent dowódczy, walcząc jako kondotier w Italii; dwukrotnie próbował obalić przy pomocy Kartagińczyków oligarchiczne rządy Sześciuset, wskutek czego był wygnany z miasta; mediacja kartag. wodza Hamilkara Barkasa umożliwiła mu powrót do Syrakuz, gdzie (319) został wybrany naczelnym wodzem. Przy pomocy armii najemników (317 lub 316) dokonał przewrotu, podstępnie wymordowując najznaczniejszych obywateli miasta, zebranych pod pozorem rozpatrzenia spraw państwowych. Po ustanowieniu tyranii w mieście rozciągnął następnie swoją władzę na całą wsch. Sycylię oraz (311) rozpoczął wojnę z Kartaginą, której celem było wyparcie Kartagińczyków z wyspy. Gdy Kartagińczycy bezskutecznie oblegali Syrakuzy, A. wymknął się z miasta i przeniósł wojnę do Afryki; pokój zawarty 306 przywracał status quo; Po podporządkowaniu sobie gr. miast na wyspie, 305 lub 304 ogłosił się królem Sycylii i poślubił pasierbicę króla Egiptu → Ptolemeusza I Sotera. Krótko przed śmiercią przywrócił ustrój demokr.; prawdopodobnie został otruty na polecenie własnego wnuka.

A. jest modelową postacią późnogr., hellenistycznej tyranii, antyarystokr., militarystycznej i demagogicznej, odwołującej się do ludu (którego sympatią, mimo licznych zbrodni, niezmiennie się cieszył). Postać A. przywołuje – i w znamienny dla siebie sposób relatywizuje moralnie – N. Machiavelli w VIII rozdziale Il principe: zastrzegając obłudnie, iż „zapewne, nie można jeszcze nazwać dzielnością mordowania obywateli, zdradzania przyjaciół, braku wierności, człowieczeństwa i bogobojności”, faktycznie Machiavelli wychwala A., jako spełniającego jego kryteria cnoty (virtù) „księcia nowego”, czyli takiego, który do władzy doszedł i utrzymał się przy niej „przez odważne i ryzykowne sposoby postępowania”; w konsekwencji – „gdy się weźmie pod uwagę tę dzielność Agatoklesa, z jaką narażał się i zwalczał niebezpieczeństwa, i tę wielkość jego umysłu, z jaką znosił i zwyciężał przeciwności, nie widzi się przyczyny, dla której miałby być uważany za niższego od któregokolwiek ze znakomitych wodzów” (Książę, VIII).

Autor
Jacek Bartyzel